Najveći srpski prirodnjak u devetnaestom veku, pionir u razvitku bioloških i drugih prirodnih nauka u Srbiji, Josif Pančić je rođen 5.04.1814. u selu Ugrine kod Bribira, na obroncima Velebita, od roditelja Pavla i Margite. Školovao se u Gospiću, Rijeci i Zagrebu, a zatim u Pešti gde je na Medicinskom fakultetu odbranio doktorsku disertaciju iz medicinske botanike (1842). *(dakle sa 28 godina )

Službujući kao lekar i vaspitač u nekoliko mesta u tadašnjoj Austro-Ugarskoj, Pančić u Beču susreće Vuka Karadžića koji mu savetuje da ode u Srbiju i tamo nastavi život i rad. On to i čini 1846. godine gde i ostaje do svoje smrti, početkom 1888.godine.

Josif Pančić je u Srbiji započeo rad kao lekar praktičar, ali i pored napornog lekarskog poziva intenzivno se bavio proučavanjem prirode, posebno biljnog sveta, stvarajući dragocene zbirke za naučno istraživanje i edukaciju.

Kao naučnik je bio svestrana ličnost. Osim biljnog sveta Srbije i okolnih zemalja, proučavao je i insekte, mekušce, ribe, vodozemce, gmizavce, ptice i sisare. Zbog opštih zasluga i ogromnog doprinosa u stvaranju naše moderne nauke o živoj i neživoj prirodi, Pančiću su odata mnoga priznanja: 1850. godine je izabran za „saopštavajućeg“ člana Društva Srbske Slovesnosti, a posle pretvaranja tog društva u Srpsko učeno društvo (1864) postaje predsednik Odeljenja za prirodne nauke, da bi od 1879. do 1883. godine bio predsednik tog društva. Ovo društvo 1887. prerasta u Srpsku kraljevsku akademiju sa Pančićem kao prvim predsednikom. Bio je i redovni član Zoološkog-botaničkog društva u Beču i dopisni član Carskog geološkog društva u Beču, Matice srpske u Novom Sadu… Takođe, u 6 mandata rukovodio je Velikom školom u Beogradu u svojstvu rektora.

Na svom prvom predavanju u Liceju 1853. Pančić ističe da se „prirodne nauke ne mogu upoznati samo predavanjima sa katedre i radom u kabinetu, već pre svega dodirom sa objektom u prirodi“. Sa studentima organizuje mnogobrojne ekskurzije pri čemu su posebno značajne one po različitim oblastima Kopaonika.

Prvi je od svih srpskih prirodnjaka shvatio i razumeo jedinstvo prirode, tj. osnovne koncepcije biologije razvića, evolucije, zoogeografije i ekologije.

„Pančić je bio veliki pedagog. Kada je govorio o običnim partijama iz raznih disciplina koje je predavao, izgledalo je kao i da…one preparirane životinje…i da one suve biljke…u njegovoj ruci i oni hladni minerali i nemo kamenje na rafovima njegovih kabineta glasno progovaraju: Ljubite nauku i ljubite otadžbinu!“ (Akademik Božidar Đorđević). Josif Pančić je bio vrlo uporan u radu, sistematičan, skroman i nimalo koristoljubiv niti sujetan. Voleo je svoje studente i često im ponavljao: „U radu je život, a vršenje poslova je dužnost“. Ovaj retki čovek goreo je samo jednom željom i jednom mišlju: da se vine po dolinama i gorama naše divne zemlje, da joj zagleda u sve tajne kutove, u nedra njena i da otuda iznese na uvid svima sve blago njeno. „Istina, on će time proslaviti ime svoje; ali on će time, što je možda bilo na prvom mestu u ovoj harmoničnoj prirodi, koja je nekako sintetički oličavala ceo naš narod, proslaviti i zemlju našu.“ (Akademik Aleksandar Belić)

Najznačjnija dela su mu:

* „Ribe u Srbiji“ (1860)
* „Jestastvenica“ (1864)
* „Ptice u Srbiji po analitičkom redu“
* „Šumsko drveće i šiblje u Srbiji“ (1871)
* „Flora Kneževine Srbije“ (1874)
* „Flora u okolini Beogradskoj“ (1865-1892), 6 izdanja od kojih je poslednje posmrtno
* „Građa za floru Kneževine Bugarske“ (1883)
* „Ortoptere u Srbiji“ (1883)
* „Dodatak flori Kneževine Srbije“ (1884)

Tokom više od četrdeset godina rada objavio je kao nove za nauku 121 vrstu, 50 varijeteta, 7 formi. Od toga su danas priznate 64 vrste među kojim su najpoznatije Pančićeva omorika (Picea omorica) i srpska ramondija (Ramondia serbica) koje se ubrajaju u grupu od oko 59 endemskih biljnih vrsta Srbije.

Josif Pančić je umro u Beogradu 25.02.1888. godine. Od 1951. godine počiva na Kopaoniku gde mu je i sagrađen mauzolej.

Saznajte više